Η συζήτηση και οι αναφορές για το θέμα δεν είναι
στην επικαιρότητα συχνά. Όπως όλα τα δύσκολα και δυσεπίλυτα ζητήματα, συνήθως
«ξορκίζονται» και παραπέμπονται στο μέλλον… Προφανώς, γιατί το ζήτημα για το
μέλλον της κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα δεν θα κριθεί μόνο από τις όποιες
αποφάσεις για τις συντάξεις, τις εισφορές ή τα όρια ηλικίας. Θα κριθεί κυρίως
από τις εξελίξεις στον τομέα της ίδιας της εργασίας και, κυρίως, από τους
δημογραφικούς δείκτες των επόμενων ετών.
Το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα έχει ήδη περάσει
από μια μεγάλη περίοδο μεταρρυθμίσεων, αλλά πάντα υπό ένα πνεύμα κοντόφθαλμης
διαχείρισης, χωρίς να φαίνεται να επηρεάζεται από τις προβολές του μέλλοντος,
κυρίως του δημογραφικού.
Χαρακτηριστικά είναι τα συμπεράσματα τόσο από τα
στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στον Ageing Report 2024, που εξετάζει
την εξέλιξη των συνταξιοδοτικών δαπανών και της δημογραφίας έως το 2070, όσο
και από την έκδοση Pensions at a Glance 2025 του ΟΟΣΑ, που δείχνει ότι η
Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες όπου η γήρανση του πληθυσμού θα είναι
ιδιαίτερα έντονη.
Το 2024 η Ελλάδα είχε από τα χαμηλότερα ποσοστά
γεννήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση: μόλις 6,6 γεννήσεις ανά 1.000 κατοίκους, έναντι
7,9 στην ΕΕ.
Την ίδια στιγμή, η γονιμότητα παραμένει πολύ
χαμηλότερα από το επίπεδο αναπλήρωσης του πληθυσμού. Το επίπεδο που θεωρείται
αναγκαίο για τη μακροχρόνια διατήρηση του πληθυσμού χωρίς μεταναστευτικές ροές
είναι περίπου 2,1 παιδιά ανά γυναίκα. Η Ελλάδα βρίσκεται αρκετά χαμηλότερα.
Αυτό έχει άμεση σχέση με το ασφαλιστικό. Τα
παιδιά που δεν γεννιούνται σήμερα είναι οι εργαζόμενοι που δεν θα υπάρχουν σε
20 ή 30 χρόνια για να εισφέρουν στο ασφαλιστικό σύστημα.
Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι ο πληθυσμός ηλικίας 20–64 ετών
στην Ελλάδα θα μειωθεί κατά περισσότερο από 30% στις επόμενες τέσσερις
δεκαετίες. Παράλληλα, η αναλογία των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω προς τον
πληθυσμό εργάσιμης ηλικίας αναμένεται να αυξηθεί θεαματικά.
Πόσο κοστίζουν
σήμερα οι συντάξεις;
Η σημερινή εικόνα δείχνει ήδη το μέγεθος της
κοινωνικής ασφάλισης. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Εργασίας, τον
Ιανουάριο του 2025 καταβάλλονταν συνολικά 4.663.001 συντάξεις: 2.860.686
κύριες, 1.370.227 επικουρικές και 432.088 μερίσματα.
Η συνολική μηνιαία δαπάνη ανήλθε σε περίπου 2,72
δισ. ευρώ. Από αυτά, περίπου 2,40 δισ. αφορούσαν κύριες συντάξεις.
Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν ότι η κοινωνική
ασφάλιση αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους μηχανισμούς αναδιανομής
εισοδήματος στην ελληνική οικονομία.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι εάν θα συνεχίσει
να υπάρχει δημόσια σύνταξη. Το κρίσιμο ερώτημα είναι με ποιους πόρους και με
ποια αναλογία εργαζομένων και συνταξιούχων θα χρηματοδοτείται στο μέλλον.
Οι προβολές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν δείχνουν
μια απλή, γραμμική αύξηση της συνταξιοδοτικής δαπάνης στην Ελλάδα. Σύμφωνα με
το βασικό σενάριο του 2024 Ageing Report – Economic and Budgetary
Projections for the EU Member States (2022–2070), η ακαθάριστη δημόσια
συνταξιοδοτική δαπάνη εκτιμάται στο 13,4% του ΑΕΠ το 2024, προβλέπεται να
ανέλθει στο 14,0% το 2050 και στη συνέχεια να υποχωρήσει στο 12,0% το 2070. Οι
δημογραφικές πιέσεις εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό παράγοντα κινδύνου.
Άρα, το ζητούμενο δεν είναι μόνο πόσο θα
κοστίζουν οι συντάξεις στο κράτος, αλλά και τι σύνταξη θα μπορεί να εξασφαλίζει
το σύστημα στον μελλοντικό συνταξιούχο.
Πονάει κεφάλι…
κόβεις κεφάλι
Μία από τις απαντήσεις που ήδη ενσωματώνονται
στις ευρωπαϊκές πολιτικές είναι η παράταση του εργασιακού βίου.
Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η ηλικία συνταξιοδότησης
στην Ελλάδα αναμένεται να αυξηθεί και ότι οι μεταβολές αυτές συμβάλλουν στη
συγκράτηση της μελλοντικής συνταξιοδοτικής δαπάνης. Παράλληλα, όμως, υπάρχει
περιθώριο μεγαλύτερης συμμετοχής των ηλικιωμένων στην αγορά εργασίας. Η
απασχόληση των 55–64 ετών στην Ελλάδα παρέμενε στις αρχές του 2024 περίπου 9
ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερη από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.
Το νέο μοντέλο
Το μέλλον πιθανότατα δεν θα στηριχθεί σε μία μόνο
λύση. Η δημόσια κοινωνική ασφάλιση θα παραμείνει ο βασικός πυλώνας προστασίας,
αλλά η σχέση κράτους, εργαζομένου και συνταξιούχου θα γίνεται περισσότερο
πολυεπίπεδη.
Ήδη από το 2022, οι νέοι εργαζόμενοι που
υπάγονται στην επικουρική ασφάλιση εντάσσονται στο ΤΕΚΑ, το Ταμείο Επικουρικής
Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης, ένα σύστημα κεφαλαιοποιητικού χαρακτήρα για την
επικουρική σύνταξη. Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι η αλλαγή αυτή μπορεί να περιορίσει μέρος
των μακροχρόνιων δημογραφικών πιέσεων, αν και δημιουργεί μεταβατικό
δημοσιονομικό κόστος.
Έτσι, το μελλοντικό συνταξιοδοτικό σύστημα είναι
πιθανό να στηρίζεται περισσότερο σε έναν συνδυασμό δημόσιας κύριας σύνταξης,
επικουρικής ασφάλισης και ατομικής αποταμίευσης ή επαγγελματικής ασφάλισης.
Το πραγματικό
στοίχημα
Το ασφαλιστικό, τελικά, δεν είναι μόνο οικονομικό
ζήτημα. Είναι και ζήτημα δημογραφίας, ανάπτυξης και κοινωνικής πολιτικής.
Δεν υπάρχει
μόνο η λύση «δουλεύουμε περισσότερο»
Η βιωσιμότητα του ασφαλιστικού δεν χρειάζεται να
στηριχθεί αποκλειστικά στην αύξηση των ορίων ηλικίας ή των εισφορών. Υπάρχουν
και πολιτικές που ενισχύουν τα έσοδα του συστήματος χωρίς να μεταφέρουν όλο το
βάρος στον εργαζόμενο: η αύξηση της απασχόλησης, ιδιαίτερα των γυναικών και των
μεγαλύτερων ηλικιών, η καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας, η αύξηση της
παραγωγικότητας και των μισθών, καθώς και κίνητρα για εθελοντική παραμονή στην
εργασία.
Παράλληλα, η μερική ή σταδιακή συνταξιοδότηση και
ο ευέλικτος συνδυασμός εργασίας και σύνταξης μπορούν να επιτρέψουν ομαλότερη
μετάβαση από την εργασία στη συνταξιοδότηση. Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, όμως,
καθοριστική παραμένει η δημογραφική πολιτική, καθώς οι σημερινές γεννήσεις
αποτελούν το αυριανό εργατικό και ασφαλιστικό δυναμικό της χώρας.
Πηγές
European Commission, 2024
Ageing Report – Economic and Budgetary Projections for the EU Member States
(2022–2070), 2024.
OECD, Pensions at a
Glance 2025 – OECD and G20 Indicators, OECD Publishing, Paris, 2025.
OECD, OECD Economic
Surveys: Greece 2024, OECD Publishing, 2024.
ΤΕΚΑ, Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής
Ασφάλισης, επίσημη ιστοσελίδα.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού της Ένωσης Αποστράτων Αξιωματικών Πυροσβεστικού Σώματος











.webp)


